Czym się różni darowizna od mechanizmu 1%

Wprowadzenie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a także póĄniejsze zmiany o podatku dochodowym od osób fizycznych i od osób prawnych wprowadziły sporo zamieszania w życie tych podatników, którzy decydują się na finansowe wsparcie organizacji pozarządowych. Postaramy się wytłumaczyć na czym polegają nowości oraz kto i jak może z nich korzystać.

Do tej pory mieszkaniec Polski miał możliwość wsparcia organizacji pozarządowej w zasadzie tylko w jednej formie - poprzez darowiznę finansową lub rzeczową. Od 1 stycznia 2004 roku polscy podatnicy mogą korzystać z dwóch różnych form wparcia organizacji pozarządowych. Jedna to znana już darowizna, a druga to tzw. mechanizm 1% (alokacja 1% należnego podatku). Obie te formy opisane są w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Darowizna
Definicje słownikowe darowizny mówią, że jest to 'umowa, mocą której jedna strona (właściciel) oddaje daną rzecz drugiej stronie dobrowolnie i bezpłatnie' lub 'pieniądze lub majątek, które przekazał dobrowolnie jakiejś osobie lub instytucji na podstawie pisemnej umowy'. A według definicji zawartej w Kodeksie cywilnym (art.888) jest to 'forma umowy, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swego majątku'. Warte podkreślenia są sformułowania - dobrowolnie i kosztem swego majątku. O darowiĄnie możemy mówić, gdy dzielimy się swoją własnością, przekazujemy pieniądze z własnej kieszeni.

Tak rozumie to pojęcie także ustawodawca i państwo, które za pomocą systemu ulg zachęca do zachowań filantropijnych - możemy do pewnej wysokości zmniejszyć podatek, który jesteśmy winni skarbowi państwa, o ile wcześniej jakąś sumę pieniędzy (dowolnej wysokości) obdarowaliśmy określoną w prawie organizację lub instytucję. W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych kwestie darowizny opisane są w artykule 26.Zgodnie z nim podstawę obliczenia podatku stanowi dochód po odliczeniu kwot między innymi darowizn przekazanych na rzecz organizacji pozarządowych, realizujących cele określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (czyli 24 dziedziny pożytku publicznego) oraz na cele kultu religijnego. Darowiznę odpisujemy od dochodu w wysokości dokonanej wpłaty. Ponadto darowizna przekazywana jest w roku podatkowym, z którego się rozliczamy. Na przykład: Pani Kowalska w maju 2003 roku przekazała 400 złotych na rzecz organizacji zajmującej się ochroną przyrody. Dzisiaj siada do wypełnienia zeznania podatkowego za 2003 rok i może od swojego dochodu odpisać 400 złotych, pod warunkiem, że kwota ta nie przekracza 10% jej dochodu za rok 2003. Na razie jeszcze korzystamy z przepisów o limicie procentowym - od dochodu można odpisać 10 lub 15 % w zależności od tego na jaki cel została przekazana darowizna. Rozliczając się w przyszłym roku będziemy mogli odpisać od dochodu tylko 350 złotych ( 1 stycznia 2004 roku weszły w życie przepisy ustanawiające limit kwotowy). O tyle mniejsza będzie podstawa opodatkowania, od której naliczamy podatek.

1%
Mechanizm ten - określony w art. 27d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - został wprowadzony ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jako szczególna forma wsparcia tylko i wyłącznie dla organizacji posiadających status organizacji pożytku publicznego.

1% nie jest darowizną ani ulgą. Można powiedzieć, że ze społecznego punktu widzenia jest to przejaw demokracji bezpośredniej. Dzięki niej każdy polski podatnik może samodzielnie zadecydować do kogo trafi 1% podatku dochodowego, który należny jest państwu. Korzystając z tej możliwości, wyręczamy Ministra Finansów - co prawda w niewielkim stopniu - w trudzie dystrybucji środków publicznych. Jeśli nie zdecydujemy się na przekazanie 1% organizacji pożytku publicznego, podatek trafi do wspólnego worka. Z prawno - podatkowego punktu widzenia nie dysponujemy własnymi pieniędzmi, a tylko korzystamy z 'uprzejmości' państwa, które pozwala nam samodzielnie zadecydować, gdzie trafiają państwowe pieniądze. Nie ma to wiele wspólnego z darowizną, którą wykładamy dobrowolnie z własnej kieszeni.

Tak też jest to ujęte w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zmniejszenie 1% stosuje się, jeżeli dokonane wpłaty nie zostały odliczone od dochodu na podstawie przepisów o darowiznach (art. 26 ust.1 pkt 9).

Dwie różnice
Są zatem dwie zasadnicze różnice między darowizną a mechanizmem 1%. Jedna to, że kwota 1% wyliczona jest z kwoty należnego podatku (czyli tego, który i tak musimy odprowadzić do urzędu skarbowego), a druga to termin: 1% przekazywany jest w momencie sporządzania zeznania podatkowego za rok poprzedni.

Na przykład: wspomniana już Pani Kowalska, odpisawszy sobie ulgę z tytułu darowizny przekazanej na rzecz organizacji zajmującej się ochroną środowiska, obliczyła, że za rok 2003 jej podatek należny wynosi 2000 złotych. Postanawia wziąć sprawy w swoje ręce i skorzystać z możliwości przekazania 1% na organizację pożytku publicznego. Wybiera taką organizację i wpłaca na jej konto 20 złotych, czyli 1% od podatku, który musi zapłacić państwu ( co ważne: przy obliczaniu 1% z podatku, w formularzu PIT wpisujemy kwotę pomniejszenia pomijając grosze).

Prawdą jest, że sposób w jaki można skorzystać z mechanizmu 1% zapisany w prawie polskim jest dość skomplikowany i wymaga od podatnika sporego zaangażowania ( co także może być powodem mylenia darowizn z mechanizmem 1%). Jeśli chcemy przekazać 1% naszego podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego musimy nie tylko samodzielnie wybrać taką organizację, ale także samodzielnie obliczyć 1% z naszego podatku i uwzględnić tę informację w zeznaniu podatkowym oraz samodzielnie wpłacić obliczoną kwotę na konto wybranej organizacji pożytku publicznego.

Lista organizacji pożytku publicznego - ciągle aktualizowana - znajduje się na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Krajowy Rejestr Sądowy nie uwzględnia jednak takich informacji jak adres czy numer konta danej organizacji. Informacje te - konieczne do dokonania wpłaty - można uzyskać w portalu organizacji pozarządowych - www.ngo.pl, gdzie uruchomiona została bezpłatna baza organizacji pożytku publicznego, zawierająca także wszystkie niezbędne informacje, a także serwis pożytek.ngo.pl poświęcony również zagadnieniom związanym z tzw. mechanizmem 1%. Dane potrzebne do dokonania wpłaty można uzyskać także od samych organizacji, z ich stron internetowych lub z ogólnodostępnych w internecie baz danych.

Jeśli chcesz otrzymywać newsletter z informacjami o nowościach i imprezach
oraganizowanych przez SPRAWNYCH, wpisz poniżej swoj adres e-mail: